Planning en het belang van leerdoelen

Jarenlang maakten we in de vakgroep een jaarplan. Per week werd er vastgelegd wat er moest gebeuren. Zo wisten we in september al dat we in de week na de meivakantie paragraaf 2 uit het hoofdstuk over de middeleeuwen moesten behandelen. Deze planning zorgde ervoor dat je als collega's wist waar je aan toe was en we de toetsing gelijk konden houden.

Enige flexibiliteit was in dit systeem niet te bespeuren. Lesuitval, onvoorziene gebeurtenissen, leerlingen die iets niet snappen en meer tijd nodig hebben. Ruimte om hier op in te spelen is er niet wanneer er zo'n rigide schema aangehouden wordt. In de praktijk kwam het erop neer dat het strakke jaarplan telkens aangepast moest worden omdat het ergens mank liep.

Ook kwam het voor dat wanneer een collega een toets maakte over een bepaald onderwerp er kritiek kwam van anderen omdat zij andere accenten gelegd hadden in hun lessen. Eindeloos overleg voordat er een toets lag waar iedereen zich in kon vinden was het gevolg. Het collegiale overleg is belangrijk, maar bleef te lang hangen op details en ging veel te weinig over de inhoud.

Dat doen we nu anders!

Nog steeds werken we met een planning, maar maken we deze nu per periode en niet meer voor een heel jaar. Dit maakt het veel beter mogelijk om in te spelen op activiteiten die nog niet definitief vast staan in het begin van het schooljaar, maar ook om in te spelen op de klassen waar we les aan geven.

Daarnaast zijn we afgestapt van het rigide indelen van welke paragraaf er in een week behandeld moet worden. We leggen voorafgaand aan de lessenreeks de leerdoelen vast waar we naartoe gaan werken en delen op basis daarvan onze lessenreeks in. Is er meer tijd nodig voor een leerdoel dan pakken we die tijd. Dit kan uiteraard per klas of zelfs per leerling verschillen.

De leerdoelen worden ook gecommuniceerd naar de leerlingen en dienen ook voor hun als belangrijk houvast. De klacht over geschiedenisboeken is vaak dat er veel tekst in staat, maar wat moeten we hier nu precies van weten? Dit hebben we gespecificeerd in leerdoelen. Daarin hebben we zelf accenten gelegd zodat we weten waar we naartoe werken. Door de leerdoelen als basis te gebruiken om de toets te maken komt het nu niet meer voor dat collega's andere accenten gelegd hebben. Hier hebben we het immers vooraf over gehad.

Het gesprek voorafgaand aan een periode gaat weer over de inhoud. Wat willen we bereiken met ons onderwijs? Welke doelen streven we na? Hierdoor is niet meer het boek leidend, maar bepalen we zelf wat we willen bereiken. Deze vrijheid ligt er al lang, maar wordt in vakgroepen nog heel vaak erg beperkt. Wat ben ik blij dat we dat nu niet meer doen!

Toetsen: sluipmoordenaar van het leren

Toetsing is op veel scholen een aandachtspunt en is ook regelmatig onderwerp van gesprek met leerlingen en ouders. Het draait dan met name om de cijfers. Maar hoe belangrijk is toetsing eigenlijk? Hechten we niet veel teveel belang aan toetsing? 

Ik kende Eric Mazur als wegbereider van peer instruction, maar afgelopen week stuitte ik op een ander aspect waar hij zich mee bezig houdt: assessment. In deze Harvard lecture, inmiddels alweer twee jaar oude lezing, stelt Mazur dat toetsing een sluipmoordenaar is die het gemunt heeft op leren. We doen tijdens toetsen even alsof de wereld om ons heen niet bestaat. We denken daarna de wereld te kunnen vatten in een cijfer. Mazur geeft een mooie inkijk in de effecten die toetsing volgens hem hebben op de wereld:

 

Wat doen we onze leerlingen toch aan...

“Lisette is echt een hele leuke meid, werkt hard en stelt echt goede vragen als ze iets niet snapt. Alleen had ze wel een 3 voor haar toets en moest ze enorm huilen toen ze dat hoorde.” Het schooljaar is weer begonnen, en daarmee ook het labelen van leerlingen met cijfertjes… Af en toe vraag ik me af wat we kinderen aandoen…

Het voorbeeld van Lisette is afkomstig van een lerares wiskunde bij ons op school. Lisette is een leergierige brugklasser die graag alles zo goed mogelijk wil doen en erg gemotiveerd aan het schooljaar begonnen is. De gemotiveerde en hard werkende Lisette krijgt meteen het deksel op haar neus bij het allereerste toetsje van het schooljaar. Het was maar een klein toetsje en telt nauwelijks mee, maar dat kon het verdriet van Lisette niet verhelpen…

Helaas staat het voorbeeld van een huilende Lisette niet op zichzelf. Tegenwoordig willen we in de maatschappij graag harde cijfers hebben om ons oordeel op te baseren. Die harde cijfers hebben we in het onderwijs ook, bij Lisette kwam de 3 keihard aan! Cijfers zijn keihard voor leerlingen. Een onvoldoende raakt iedere leerling, een 8 of hoger tovert vaak een grote glimlach op het gelaat.

Toen ik later met Lisette sprak wist zij echt wel dat het toetsje wiskunde haar niet goed af gegaan was. Het cijfer viel erg laag uit en raakte meteen een gevoelige snaar. Op de basisschool was een onvoldoende vrijwel nooit voorgekomen en nu op de allereerste toets al zo’n laag cijfer… Het kostte haar, enkele dagen na het cijfer, nog zichtbaar moeite om de tranen te bedwingen.

In het onderwijs zijn cijfers al zo normaal geworden, dat we doen alsof iedereen daar maar tegen moet kunnen. Maar het kan toch niet zo zijn dat het cijfer belangrijker geworden is dan dat wat geleerd wordt? Leerlingen zijn op zoek naar voldoendes, niet naar beheersing van leerdoelen. Bij het bespreken van toetsen gaat het niet meer om wat er beter gedaan had kunnen worden, maar staat de vraag “waarom heb ik daar geen punten voor?” centraal…

Als er een cijfer boven een toetsblaadje staat is dat ene getal belangrijker geworden dan alles wat er verder op dat blaadje staat. Het cijfer veroorzaakt een tunnelvisie richting 6 of hoger. Dat er ook na het bereiken van de magische 6 nog mogelijkheden tot verbetering zijn is ineens een stuk minder interessant geworden. De tunnelvisie bestaat en wordt in stand gehouden door alle docenten die op volle kracht bezig blijven met het produceren van een enorme berg cijfers gedurende het schooljaar.

Lisette wilde graag weten wat ze kon verbeteren. Volgens mij is daar helemaal geen cijfer voor nodig. Toetsen van leerlingen is prima, maar goede feedback op de prestatie is essentieel. Feedback moet leerlingen aan het denken zetten en de leerlingen verder helpen. Het cijfer blokkeerde dat voor Lisette. Onze leerlingen verdienen toch veel meer dan alleen de harde cijfers!